شکر تیغال چیست و برای چی خوبه؛ خواص شکر تیغال

02 شهریور 1404

1 32,140 6 دقیقه

شکر تیغال گیاهی دارویی است که به‌صورت پیله‌ای کرم‌‎رنگ روی ساقه گیاهی خاردار ظاهر می‌شود. این پیله، باقی‌مانده حشره‌ای به نام خروکک است که برای تخم‌گذاری از بوته شکر تیغال استفاده می‌کند. در طب سنتی، از این ماده برای تسکین سرفه، بهبود گوارش و افزایش شیر مادر بهره می‌برند. مطالعات جدید نشان می‌دهند که خواص شکر تیغال تنها به نسخه‌های سنتی محدود نیست. ترکیباتی مانند تیوفن‌ها و فلاونوئیدها می‌توانند از کبد در برابر آسیب محافظت کنند، استرس اکسیداتیو را کاهش دهند و در مهار سلول‌های سرطانی نقش داشته باشند. اگر به‌دنبال شناخت دقیق‌تر این گیاه هستید، ادامه مقاله برایتان روشنگر خواهد بود.

آنچه در این مقاله میخوانید

گیاه شکر تیغال چیست؟

تیغال گیاهی چند‌ساله و خاردار است که آن را به نام‌های ماری تیغال و کنوره هم می‌شناسند. نام علمی آن «Echinops» است و در انتهای ساقه‌های مستقیمش، گل‌هایی گلوله‌ای و خاردار به رنگ آبی دارد. این گیاه، میزبان نوعی «مانِ گیاهی غیرمعمول» به نام شکر تیغال است که با کمک حشره‌ای خاص، روی ساقه و برگ آن شکل می‌گیرد (مان، ماده‌ای شیرین و طبیعی است که از ترشح گیاه یا اثر حشره روی گیاه به‌وجود می‌آید).

عکس حشره شکر تیغال

حشره سازنده شکر تیغال / تغار

حشره‌ای به نام خروکک برای نگهداری از تخم‌ها و نوزاد خود، روی برگ‌ها و ساقه این گیاه، پیله‌ای کرم‌رنگ شبیه بادام زمینی می‌تَنَد. نوزاد حشره پس از بلوغ از آن خارج می‌شود و پیله خشک‌شده باقی‌مانده، همان شکر تیغال است؛ ماده‌ای با خواص دارویی که به نام‌های دیگری مانند شکر تیار، خارشکر و تیغ قندک هم شناخته می‌شود.

خواص شکر تیغال؛ برای چی خوبه؟

شکر تیغال اگرچه در گذشته بیشتر با خواصی مثل رفع سرفه و افزایش شیر مادر شناخته می‌شد؛ اما پژوهش‌های اخیر نشان داده‌اند که ترکیبات فعال آن می‌توانند تاثیرات گسترده‌ای بر سلامت داشته باشند. در ادامه مهم‌ترین خواص این گیاه را معرفی می‌کنیم:

محافظت از کبد و آنتی‌اکسیدان قوی

بررسی‌های اخیر نشان می‌دهد که برگ و گل گیاه شکر تیغال حاوی مقدار قابل توجهی ترکیبات فلاونوئیدی و فنولیک هستند؛ موادی که توانسته‌اند رادیکال‌های آزاد مخرب مانند DPPH و ABTS را در محیط آزمایشگاهی به‌طور موثری مهار کنند.

این خاصیت آنتی‌اکسیدانی در کنار کاهش آنزیم‌های ALT و AST، مهار پراکسیداسیون لیپیدی و افزایش سطح گلوتاتیون، باعث شده است از سلول‌های کبدی در برابر استرس اکسیداتیو و آسیب‌های ناشی از مصرف داروهایی مانند دیکلوفناک و CCl₄ به‌شکل موثری محافظت می‌کند.

ضدباکتری و ضدقارچ

عصاره‌ها و تیوفن‌های موجود در شکر تیغال بر باکتری‌های مقاوم مانند Staphylococcus aureus و قارچ‌هایی مثل Candida albicans اثرگذار هستند. براساس تحقیقات، مکانیسم‌هایی مانند تخریب غشای سلولی و مهار تشکیل بیوفیلم برای این خاصیت گزارش شده است.

خواص ضدسرطانی و سم‌زدایی سلولی

ترکیبات فعال موجود در شکر تیغال، به‌ویژه تیوفن‌ها و فلاونوئیدها، در مطالعات آزمایشگاهی اثر بازدارنده‌ای بر رشد سلول‌های سرطانی مانند سرطان خون، کبد، پوست و دهانه رحم داشته‌اند. این اثر معمولا از طریق القای آپوپتوز، مهار چرخه سلولی و کاهش التهاب در محیط تومور ایجاد می‌شود. در کنار این خواص حفاظتی در برابر سرطان، توجه به سلامت روزمره این ناحیه و رفع التهابات غیرسرطانی نیز ضرورت دارد؛ در همین راستا، آگاهی از خواص اسفرزه برای رحم می‌تواند راهکاری مکمل و موثر باشد؛ چراکه این دانه با طبع خنک خود به پاکسازی محیط رحم، رفع عفونت‌های شایع و بهبود خارش‌های آزاردهنده کمک شایانی می‌کند.

همچنین برخی تیوفن‌های این گیاه باعث افزایش فعالیت آنزیم NQO1 شده‌اند؛ آنزیمی که در دفع مواد سرطان‌زا و سم‌زدایی سلولی نقش مهمی دارد و فعال‌سازی آن می‌تواند در پیشگیری از سرطان موثر باشد. هرچند این خاصیت هنوز در مرحله مطالعات اولیه قرار دارد؛ اما پتانسیل این گیاه در حوزه درمان‌های مکمل مطرح شده است.

شکر تیغال برای چی خوبه

ضدانگل و ضدپروتوزوا

شکر تغار در برابر انگل‌هایی مانند Plasmodium (مالاریا)، Trypanosoma و Leishmania عملکرد بازدارنده دارد. طبق تحقیقات، عصاره‌های مختلف گیاه در مدل‌های حیوانی باعث کاهش قابل توجه میزان انگل در خون شده‌اند.

تقویت عملکرد گوارشی و اثر ضدکرم

ریشه گیاه شکر تیغال در طب سنتی به‌عنوان دارویی موثر برای دفع کرم‌های روده‌ای شناخته می‌شود. در مطالعات جدید هم اثربخشی بیشتر آن از برخی داروهای شیمیایی مانند نیکلوسامید، گزارش شده است. این گیاه همچنین خاصیت ملین ملایمی دارد و با تنظیم حرکات روده، بدون ایجاد تحریک شدید، به بهبود یبوست کمک می‌کند.

دافع حشرات و ضدموریانه

دود برگ‌های گیاه در مطالعات میدانی اثر دافعی قوی علیه پشه‌ها از خود نشان داده است. ترکیبات تیوفنی آن هم لارو پشه‌ها، موریانه‌ها و دیگر حشرات را با دوزهای بسیار پایین از بین برده‌اند.

ادرارآور و سم‌زدا

شکر تیغال حجم ادرار را افزایش می‌دهد و از طریق کلیه‌ها به دفع مواد زائد و کاهش احتباس مایعات کمک می‌کند. این خاصیت برای افراد مبتلا به فشار خون یا نارسایی خفیف کلیه مفید ارزیابی شده است.

تسکین سرفه‌های خشک و شدید

در طب سنتی، شکر تیغال برای سرفه گیاهی شناخته‌شده است که در کاهش سرفه‌های خشک کاربرد دارد و هنوز هم برای درمان سرماخوردگی توصیه می‌شود. ترکیبات موجود در این گیاه، خاصیتی خلط‌آور دارند و با کاهش التهاب مجاری تنفسی، از شدت سرفه کم می‌کنند. در نتیجه، این گیاه می‌تواند در تسکین سرفه‌های مقاوم یا تحریکات ناشی از خشکی هوای محیط موثر باشد.

تقویت صدا و رفع خشکی گلو

یکی از شناخته‌شده‌ترین خواص شکر تیغال، تاثیر آن بر حنجره است. مصرف این گیاه به کاهش خشکی گلو، رفع خشونت صدا و بهبود گرفتگی‌های صوتی کمک می‌کند؛ به همین دلیل، در میان خوانندگان یا کسانی که زیاد صحبت می‌کنند، محبوب است.

عکس گیاه شکر تیغال

بهبود زخم معده و سوزش سردل

در متون سنتی، شکر تیغال برای کاهش سوزش و التهاب معده توصیه شده است. این گیاه می‌تواند به کاهش علائم ناراحتی‌های گوارشی مانند زخم معده یا سوزش معده کمک کند؛ چراکه برخی ترکیبات موجود در این گیاه تاثیر آرام‌بخشی بر پوشش داخلی معده دارند.

خواص شکر تیغال برای لاغری، آیا واقعیت دارد؟

اگرچه در برخی منابع غیررسمی از خواص شکر تیغال برای لاغری صحبت شده است؛ اما تاکنون هیچ تحقیق علمی یا منبع معتبر طب سنتی چنین خاصیتی را تایید نکرده است. این گیاه به‌دلیل اثر ملایم بر روده‌ها و بهبود روند گوارش و دفع، می‌تواند به بهبود عملکرد گوارشی کمک کند؛ اما این موضوع گاهی به‌اشتباه به‌عنوان اثر لاغرکننده تعبیر می‌شود.

عوارض شکر تیغال

مصرف متعادل شکر تیغال عموما ایمن است؛ اما مصرف افراطی آن می‌تواند منجر به ناراحتی گوارشی یا سایر عوارض خفیف شود. ممنوعیت‌ها و محدودیت‌های این مان گیاهی به شرح زیر است:

مصرف تیغال در مبتلایان به فشار خون و افرادی که از قرص‌های تنظیم فشار استفاده می‌کنند، باید با احتیاط صورت گیرد.
طبق منابع، میزان مجاز مصرف این ماده، حدود 15 تا 20 گرم در روز است و نباید به‌صورت مداوم استفاده شود. توجه کنید که زیاده‌روی در مصرف، عوارضی مانند حالت تهوع را به‌دنبال خواهد داشت.

شکر تیغال را چگونه بخوریم؟

می‌توان از پیله پودرشده شکر تیغال به‌عنوان طعم‌دهنده استفاده کرد. همچنین این گیاه یکی از قوی‌ترین انواع دمنوش برای سرماخوردگی بزرگسالان محسوب می‌شود که برای درمان سرفه‌های شدید و گرفتگی صدا بسیار نافع است. برای استفاده موثر از این گیاه، ابتدا باید پیله را بشکنید و از خالی‌بودن داخل آن مطمئن شوید؛ چون گاهی حشره‌ای سیاه‌رنگ درون آن باقی می‌ماند. طرز تهیه شکر تیغال برای سرفه به این صورت است که پس از تمیزکردن پیله‌ها، آن‌ها را باید آسیاب کنید و مقدار مناسبی از آن را در آب جوش بریزید تا محلولی لعاب‌دار حاصل شود.

اگر به‌دنبال ساده‌ترین طرز تهیه شکر تیغال هستید، کافی‌ست پس از آسیاب پیله تازه، آن را در آب جوش بریزید و پس از ۲۰ تا ۳۰ دقیقه، همراه با کمی عسل یا نبات، جرعه‌جرعه میل کنید؛ به‌ویژه زمانی که دچار گرفتگی صدا یا سرفه خشک شده‌اید. البته، بهتر است از پیله‌های کامل و تازه استفاده کنید؛ چون نوع کهنه‌تر، شیرینی کم‌تری دارد و طعم آن به نشاسته نزدیک‌تر است.

طبع شکر تیغال چیست؟

طبع شکر تیغال در طب سنتی برخلاف بسیاری از گیاهان دارویی که طبعی بسیار گرم یا سرد دارند، معتدل شناخته می‌شود. برخی منابع نیز آن را کمی گرم و تر دانسته‌اند. این ویژگی باعث شده است که شکر تیغال برای اکثر افراد با مزاج‌های مختلف سازگار باشد و عوارض جانبی کمی ایجاد کند.

شکر تیغال یا تغار باکیفیت را از اسنپ فود سفارش دهید

شکر تیغال تنها یک داروی گیاهی ساده نیست؛ بلکه مجموعه‌ای کم‌نظیر از خواص ضدالتهابی، آنتی‌اکسیدانی، تقویت‌کننده سیستم ایمنی، محافظ کبد و حتی ضدسرطانی را در دل یک پیله کوچک جای داده است. همین ترکیب منحصربه‌فرد از شواهد علمی و طب سنتی، آن را به یکی از گیاهان ارزشمند در حوزه درمان‌های طبیعی تبدیل کرده است. اگر شما هم به فواید چندمنظوره این گیاه علاقه‌مند شده‌اید و به دنبال تهیه مطمئن آن هستید، پیش از سفارش، شاید این سؤال برایتان پیش بیاید که بازار عمده فروشی عطاری تهران کجاست و از کجا می‌توان محصولی باکیفیت تهیه کرد. خرید از عطاری آنلاین اسنپ‌فود نیز می‌تواند یک گزینه معتبر برای تجربه خواص فوق‌العاده شکر تیغال باشد.