معرفی گزنه و خواص گزنه؛ نحوه مصرف و عوارض احتمالی
گزنه، گیاهی با ویژگیهای شگفتانگیز محسوب میشود که از دیرباز برای درمان بسیاری از بیماریها مورد استفاده قرار گرفته است. خواص گزنه در درمان بیماریهایی مانند بزرگی پروستات، کاهش فشار خون، قند خون، بهبود مشکلات کلیوی و تقویت سیستم ایمنی باعث شده است تا به یک درمان طبیعی محبوب تبدیل شود. هرچند مصرف گزنه ممکن است مزایای بسیاری داشته باشد، اما استفاده نادرست از آن هم میتواند عوارضی بههمراه داشته باشد. در این مقاله از اسنپ فود به بررسی دقیق خواص گزنه، روشهای مصرف و عوارض استفاده از آن خواهیم پرداخت تا بیشتر با این گیاه پرخاصیت آشنا شوید.
معرفی گزنه
مانند گیاه بولاغ اوتی گزنه گیاهی با خواص فراوان است که با نام علمی Urtica dioica شناخته میشود. این گیاه، برگهایی با موهای سوزنیشکل دارد که میتوانند پوست را تحریک کنند؛ اما درعینحال، خواص بینظیری برای بدن بههمراه دارند. گزنه بومی مناطق اروپا، شمال آفریقا و آسیا است و مردم یونان و روم باستان هم بهطور گستردهای از آن استفاده میکردند.
در طب سنتی، گزنه با طبع گرم و خشک شناخته میشود و بهعنوان یک گیاه پاککننده و مقوی برای تقویت سیستم ایمنی و درمان برخی بیماریها کاربرد دارد. امروزه گزنه بهصورت برگ خشکشده، پودر، عصاره، قرص و چای مورد استفاده قرار میگیرد و علم مدرن هم خواص درمانی آن را تایید کرده است.
در صورتی که دوست دارید با طرز تهیه دمنوش این گیاه دارویی آشنا شوید و از خواص آن بهره ببرید؛ خواندن مطلب طرز تهیه دمنوش گزنه را در بلاگ اسنپ فود از دست ندهید.
خواص گزنه
در این قسمت به برخی از مهمترین خواص دارویی گزنه میپردازیم تا بیشتر با این معجزه طبیعت آشنا شوید. یکی از انواع روشهایی که گزنه را میتوانید مصرف کنید، استفاده در غذا به ویژه آشهاست؛ معروفترین نوع این آشها هم آش گزنه است که دستور تهیه آن را در بلاگ مشخص شده آوردهایم.
خواص گزنه برای زنان
استفاده از گزنه، تاثیر مثبتی بر تنظیم هورمونها و چرخه قاعدگی دارد. خاصیت ضددرد و ضدالتهاب این گیاه، گرفتگیهای عضلانی مربوط به سیکل قاعدگی را کاهش میدهد. همچنین، گزنه یک ضدمیکروب طبیعی است و میتواند به درمان عفونتهای رحمی و مجاری ادرار کمک کند.
خواص گزنه برای باردارشدن
گیاه گزنه، نقش موثری در تقویت رحم و تخمدانها دارد و شانس باروری در زنان را افزایش میدهد. همچنین استفاده از آن برای درمان کیست تخمدان و درمان مشکلاتی مانند آمنوره نافع است.
خواص گزنه برای چشم
وجود ویتامین A و انواع آنتیاکسیدانها در این گیاه، به بهبود سلامت چشمها و تقویت بینایی کمک میکند. همچنین این گیاه بینظیر، خاصیت ضدمیکروب و ضدالتهاب دارد و به همین دلیل، مشکلاتی مانند التهاب و عفونت چشم و خستگی و تاری دید را هم برطرف میکند.
خواص گزنه برای مردان
برگ گزنه میتواند در کاهش علائم برخی مشکلات مربوط به پروستات، بهویژه هایپرپلازی خوشخیم پروستات موثر باشد؛ مشکلی که با بزرگشدن غده پروستات همراه است. پژوهشها نشان میدهند که ترکیبات موجود در برگ گزنه ممکن است با کاهش تاثیر هورمون تستوسترون بر بافت پروستات، به کندشدن رشد سلولهای این غده کمک کنند.
با وجود این اثرات مفید، استفاده از برگ گزنه نمیتواند جایگزین درمان پزشکی برای بزرگشدن پروستات باشد و تنها بهعنوان یک روش مکمل در کنار مراقبتهای دارویی مطرح میشود. علاوهبر این موارد، استفاده از این گیاه برای افزایش باروری در مردان هم سودمند است. گزنه، میل جنسی آقایان را افزایش میدهد، کیفیت نعوظ را بالا میبرد و گیاهی مفید برای محافظت از سلامت اسپرمها است.
خاصیت گزنه برای قند خون
بررسیهای انجامشده روی انسان و حیوان نشان میدهند که گزنه میتواند به کاهش سطح قند خون کمک کند. این گیاه حاوی ترکیبات فعالی مانند UD-1 است که عملکردی شبیه به انسولین در بدن دارند و احتمال دارد در تنظیم قند خون هم نقش داشته باشند. برخی از مطالعات، اثرات مثبت عصاره گزنه را بر کاهش قند خون ناشتا نشان دادهاند.
با اینحال و با وجود یافتههای امیدوارکننده، تعداد مطالعات انسانی هنوز محدود است و برخی نتایج هم متناقضاند. بنابراین، برای اطمینان از اثربخشی گزنه در کنترل قند خون، انجام تحقیقات گستردهتر ضروری است. علاوه بر گزنه، گیاه شنگ نیز به دلیل ترکیبات مؤثر گیاهیاش، در کنترل سطح قند خون مورد توجه قرار گرفته است. پیشنهاد میشود مقاله خواص گیاه شنگ را نیز مطالعه کنید.
فواید گزنه برای مو
استفاده از محصولات حاوی برگ گزنه میتواند به بهبود سلامت پوست سر و مو کمک کند. طبق مطالعات، استفاده از این گیاه بهصورت دمنوش خوراکی یا موضعی از طریق روغن و ماسک، راهحلی موثر برای درمان شوره سر، ریزش مو و تقویت رشد موهاست. این خواص بهخاطر وجود ویتامینهای A، C،E و K، مواد معدنی مانند کلسیم، منیزیم و روی و همچنین پروتئینها و اسیدهای چرب در گزنه است که به مراقبت از مو کمک میکند.
علاوهبر این، گزنه به افزایش درخشندگی و حالتپذیری موها کمک میکند و موهای شما را سالمتر و زیباتر نشان میدهد. بنابراین، برای تقویت موهای خود میتوانید روی فواید گزنه حساب کنید.
خواص گزنه برای کبد چرب
گزنه بهعنوان یک گیاه دارویی با خواص ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی، میتواند به حفاظت از کبد در برابر آسیبهای ناشی از سموم، فلزات سنگین و التهاب کمک کند. این گیاه با تقویت عملکرد کبد و افزایش تولید صفرا، روند دفع چربیها و سموم از کبد را تسهیل میکند. استفاده از گزنه در درمان کبد چرب، میتواند به کاهش التهاب کبد و بهبود عملکرد آن کمک کند.
خاصیت گزنه برای چربی خون
طبق نتایج برخی آزمایشها، این گیاه با کاهش سطح کلسترول بد (LDL) و افزایش سطح کلسترول خوب (HDL)، نقش چشمگیری در بهبود وضعیت چربی خون ایفا میکند. از سوی دیگر، گزنه گیاهی موثر برای کنترل اشتها و افزایش متابولیسم بدن است و به همیندلیل، مصرف منظم آن به کاهش وزن و کاهش چربی خون کمک میکند.
خواص گزنه برای ریه
گزنه از گذشته در طب سنتی بهعنوان یک درمان طبیعی برای آلرژیهای فصلی و مشکلات تنفسی خفیف مورد استفاده قرار میگرفته است. این گیاه بهدلیل توانایی خود در کاهش تولید هیستامینها در بدن، میتواند به تسکین علائم آلرژی کمک کند.
همچنین، یکی از بهترین روشهای طبیعی برای درمان سرماخوردگی، استفاده از گزنه است؛ زیرا این گیاه دارویی، سیستم ایمنی بدن را تقویت میکند. بهعلاوه، بهدلیل خواص ضد باکتریایی، ضدویروسی و ضدالتهابی خود، نقش موثری در بهبود علائم سرماخوردگی دارد و حالاتی مانند سرفه و احتقان را تسکین میدهد.
خواص گزنه برای سنگ کلیه
گزنه یک دیورتیک (ادرارآور) طبیعی است و از این طریق، سموم زاید را از کلیهها دفع و از تشکیل سنگ کلیه و آسیبهای التهابی به این عضو حساس جلوگیری میکند. برای این منظور، با مشورت پزشک میتوانید بهصورت روزانه از دمنوش گزنه استفاده کنید. این گیاه همچون باریجه، خواصی از جمله دفع سموم و کمک به بهبود عملکرد کلیهها را دارد.
فواید گزنه برای پوست
ویتامین C، آنتیاکسیدانها و سایر مواد مغذی موجود در این گیاه، به روشنشدن، رطوبترسانی و جوانسازی پوست کمک میکنند و لکههای قهوهای روی پوست را از بین میبرند. همچنین، استفاده از گزنه برای درمان بیماریهای التهابی پوست مانند اگزما مفید است و برای درمان مشکلاتی مانند جوش و آکنه هم کاربرد دارد.
درمان تب یونجه
تب یونجه نوعی آلرژی است که باعث التهاب در پوشش بینی میشود. گزنه بهعنوان یک درمان طبیعی برای این مشکل شناخته شده است. تحقیقات آزمایشگاهی نشان میدهند که عصاره گزنه میتواند التهاب ناشی از آلرژیهای فصلی را کاهش دهد. این گیاه با مسدودکردن گیرندههای هیستامین و جلوگیری از آزادشدن مواد شیمیایی که باعث بروز علائم آلرژی میشوند، به کاهش واکنشهای آلرژیک کمک میکند.
خواص گزنه برای فشار خون
تحقیقات و آزمایشها نشان میدهند که گزنه میتواند به کاهش فشار خون هم کمک کند. یکی از مکانیزمهایی که باعث میشود گزنه روی مشکل فشار خون بالا تاثیر مثبت داشته باشد، تحریک تولید نیتریک اکسید است. نیتریک اکسید بهعنوان یک گشادکننده عروق عمل میکند و باعث گشادشدن رگهای خونی میشود. علاوهبر این، گزنه با مکانیسمهایی همچون کاهش مقاومت عروقی و افزایش دفع سدیم به تنظیم فشار خون کمک میکند.
نحوه مصرف گزنه؛ گزنه در چه غذاهایی استفاده میشود؟
برگها، ساقه و ریشههای گزنه همگی قابل استفاده هستند و میتوانید آنها را پس از تمیزکردن و شستن، خشک کنید و بهصورت پودر درآورید. همچنین استفاده از این گیاه دارویی در قالب دمنوش و جوشانده، روغن و اسانس، تنتور و کرمهای پوستی هم رواج دارد.
یکی از مرسومترین روشها برای استفاده خوراکی از گزنه، تهیه دمنوش این گیاه بینظیر است؛ اما این تنها انتخاب شما نیست و گزینههای دیگری هم برای استفاده غذایی از این گیاه وجود دارد که در ادامه به چند نمونه از آنها اشاره میکنیم:
- شما میتوانید با افزودن مقداری پودر گزنه خشکشده به ماست و دوغ، سردی این مواد غذایی را تعدیل کنید.
- آش گزنه یکی از غذاهای سنتی استان گلستان است که برای سبزی آن از ترکیب گشنیز، جعفری و گزنه استفاده میشود.
- پخت کوکوی گزنه هم روشهای مختلفی دارد که یکی از آنها کوکوی گیجیمه مخصوص شمال کشور است. برای تهیه این کوکوی خوشمزه از ترکیبسبزی گزنه و مواد دیگری مانند تخممرغ، سیبزمینی و ادویهجات استفاده میشود و طعم لذیذی دارد.
- علاوهبر این، میتوانید از برگهای تازه و جوان این گیاه بهعنوان یک سبزی پختهشده در تهیه انواع سوپها، آشها و خورشتها استفاده کنید.
نکته مهم: استفاده از برگهای تازه گزنه، باعث ایجاد حساسیت میشود. بنابراین، بهترین روش استفاده از این گیاه مفید در غذاها، پختن برگها بهصورت آبپز یا بخارپز است.
شرایط نگهداری گزنه
خاصیت گزنه خشکشده این است که ماندگاری بیشتری نسبت به برگهای تازه این گیاه دارد. برگهای تازه گزنه بهسرعت با قرارگیری در دمای محیط بیحال و پژمرده میشوند؛ در حالی که شما میتوانید از پودر گزنه خشکشده بین 1 تا 2 سال استفاده کنید. البته باز هم به این شرط که آن را در ظرفی محفوظ و دور از رطوبت قرار دهید. بهطور کلی، محیط خشک و خنک برای نگهداری این گیاه خشکشده کاملا مناسب است.
مضرات گزنه
زیادهروی در مصرف هر گیاه دارویی عوارض خاص خود را دارد و گزنه هم از این قاعده مستثنی نیست. اما علاوهبر این، استفاده از این گیاه دارویی، محدودیتها و ممنوعیتهای دیگری هم دارد که در ادامه به آنها اشاره میکنیم:
- هنگام تماس با برگهای تازه گزنه، کرکهای خاردار آن میتوانند به پوست آسیب برسانند و باعث خارش و تحریک شوند. این خارها مواد شیمیایی مختلفی مانند استیلکولین، هیستامین و اسید فرمیک را به پوست منتقل میکنند که ممکن است باعث جوش و کهیر شوند.
- در برخی افراد، مصرف گزنه میتواند باعث واکنش آلرژیک شدید شود که در موارد نادر میتواند خطرناک باشد.
- عوارض گزنه در حالت خشکشده یا پختهشده کمتر مشاهده میشود و استفاده از آن در این حالت معمولا بیخطر است؛ چرا که مواد شیمیایی موجود در برگهای تازه هنگام پخت کاهش پیدا میکنند.
- زنان باردار باید از مصرف گزنه خودداری کنند زیرا این گیاه میتواند با افزایش انقباضات رحم، خطر سقط جنین را افزایش دهد.
- اگر داروهایی مانند داروهای رقیقکننده خون، داروهای فشار خون یا داروهای دیابتی مصرف میکنید، بهتر است پیش از مصرف گزنه با پزشک مشورت کنید. گزنه ممکن است با این داروها تداخل داشته باشد و اثرات آنها را تقویت کند یا تغییر دهد.
- مصرف گزنه در برخی از افراد ممکن است باعث ایجاد مشکلات گوارشی مانند اسهال، یبوست یا درد معده شود.
- افراد مبتلا به فشار خون بالا، دیابت یا مشکلات کلیوی باید گزنه را با احتیاط استفاده کنند؛ زیرا برخی از بخشهای این گیاه ممکن است تاثیرات منفی بر این بیماریها داشته باشد.
- هنوز مشخص نیست که گزنه وارد شیر مادر میشود یا نه. بنابراین، بهتر است در دوران شیردهی از مصرف آن خودداری یا با پزشکتان مشورت کنید.
- هیچگاه بدون مشورت پزشک به کودکان هیچگونه مکمل گیاهی ازجمله گزنه داده نشود.
گزنه؛ یک گیاه شگفتانگیز با خواص درمانی فراوان
خواص گزنه بهوضوح نشان میدهد که این گیاه با ویژگیهای درمانی خود میتواند در بهبود بسیاری از مشکلات سلامتی موثر باشد. از کمک به سلامت زنان و باردارشدن گرفته تا بهبود مشکلات پروستات در مردان، کمک به سلامت پوست و مو، تنظیم فشار خون و قند خون، گزنه را به یک گیاه با خواص بینظیر تبدیل کرده است. اگر قصد دارید از خواص گزنه بهرهمند شوید، میتوانید برای تهیه این گیاه و دیگر محصولات عطاری با اطمینان از عطاری آنلاین خرید کنید.
با این حال، باید به این نکته هم توجه داشته باشید که مصرف گزنه میتواند عوارضی بههمراه داشته باشد. برای مثال، برخی افراد ممکن است دچار واکنشهای آلرژیک یا مشکلات گوارشی شوند، و زنان باردار هم باید از مصرف آن خودداری کنند. بنابراین، پیش از استفاده از این گیاه، مشاوره با پزشک و آگاهی از روشهای صحیح مصرف آن ضروری است.
سوالات متداول
خواص گزنه چیست؟
خواص گزنه شامل کاهش التهابها، کمک به بهبود مشکلات پروستات، بهبود سلامت پوست و مو، تنظیم فشار خون، کاهش سطح قند خون و تقویت عملکرد کبد است.
چگونه میتوان از خواص گزنه خشک شده بهرهمند شد؟
برای بهرهمندی از خواص گزنه خشکشده، میتوانید آن را بهصورت چای، عصاره یا پودر مصرف کنید.
دمنوش گزنه چه خاصیتی دارد؟
دمنوش گزنه به تقویت سیستم ایمنی، بهبود گوارش، کنترل فشار خون و قند خون و سلامت پوست و مو کمک میکند.
